1. Wat is homoseksualiteit?
2. Wat is het verschil tussen homoseksualiteit en homofilie?
3. Wanneer is iemand homo of lesbisch?
4. Hoe is homoseksualiteit ontstaan?
5. Is homoseksualiteit natuurlijk?
6. Komt homoseksualiteit ook in de natuur voor?
7. Is homoseksualiteit te genezen?
8. Is homoseksualiteit aangeleerd?
9. Is homoseksualiteit erfelijk?
10. Komt homoseksualiteit overal ter wereld voor?
11. Komt homoseksualiteit in westerse landen meer voor dan in andere landen?
12. Komt homoseksualiteit onder alle bevolkingsgroepen voor?
13. Komt homoseksualiteit tegenwoordig meer voor dan vroeger?
14. Hoeveel mensen zijn homo of lesbisch?
15. Wat is het verschil tussen homoseksualiteit en travestie?
16. Wat is het verschil tussen homoseksualiteit en transseksualiteit?

Wat is homoseksualiteit?

Homoseksualiteit is afgeleid van het Griekse woord 'homos' (dat 'gelijk' betekent) en het Latijnse woord 'sexus' ('geslacht'). Homoseksualiteit is een westerse benaming voor mensen met een seksuele voorkeur voor mensen van hetzelfde geslacht. Een man die het liefst met andere mannen vrijt, wordt wel homo genoemd, een vrouw die het liefst met andere vrouwen vrijt, lesbisch. Het woord 'lesbisch' verwijst naar het Griekse eiland Lesbos. Daar leefde eeuwen geleden de dichteres Sappho en zij beschreef haar liefde voor vrouwen.

Mensen met seksuele voorkeur voor zowel vrouwen als mannen noemen we biseksueel (zie ook de vragen over biseksualiteit). Mensen die zich uitsluitend aangetrokken voelen tot mensen van het andere geslacht, worden heteroseksueel genoemd. Het is wel belangrijk om onderscheid te maken tussen homoseksuele gevoelens, homoseksueel gedrag en homoseksuele identiteit. Niet iedereen met homoseksuele gevoelens heeft ook homoseksuele contacten. En niet iedereen met homoseksuele contacten noemt zichzelf ook homoseksueel. Hoe een mens zichzelf noemt in termen van seksualiteit, is heel persoonlijk; zie hiervoor ook vraag 3.

Er worden ook andere woorden gebruikt voor homo's en lesbo's: pot (v), lesbienne (v), homo (m), flikker (m), nicht (m) en gay (m/v).

Wat is het verschil tussen homoseksualiteit en homofilie?

Homofilie is een ouderwets woord voor homoseksualiteit. Vroeger noemde men homoseksuelen homofielen. Homofilie is afgeleid van het Griekse 'homos' dat 'gelijk' betekent en het Griekse 'philia' dat 'vriendschappelijke liefde' betekent. Homofilie gaat dus (alleen) over de liefde voor iemand van hetzelfde geslacht, en niet over seksualiteit. Daarom gebruiken veel homoseksuele mannen en vrouwen het woord zelf niet. Het maakt namelijk onzichtbaar dat het in hun relaties naast liefde net zo goed draait om seks.

Dat het woord 'homofilie' nog wel in religieuze kringen gebruikt wordt, heeft ook te maken met dat verschil. Binnen veel religies benadert men homoseksualiteit namelijk op die manier: een mens 'mag' wel homoseksuele gevoelens hebben, zolang hij of zij er maar niks mee doet. Voor meer informatie over religie en homoseksualiteit: zie de vragen over religie.

Wanneer is iemand homo of lesbisch?

Of een man of een vrouw wel of niet homoseksueel is, is niet zo maar te zeggen. Het heeft te maken met wat hij of zij voelt, doet en over zichzelf zegt, en wat voor soort leven hij/zij leidt. In de westerse betekenis van homoseksualiteit ligt de nadruk op identiteit: iemands homoseksualiteit maakt deel uit van zijn/haar eigen persoonlijkheid. Vroeger zag men homoseksualiteit meer als een vorm van gedrag: seksuele handelingen die ieder mens in principe kon uitvoeren. Doordat homoseksualiteit nu als identiteit beschouwd wordt, lijkt het meer vast te liggen. Je bent óf hetero, óf bi, óf homoseksueel. Dat betekent niet dat iemands gevoel of gedrag altijd in overeenstemming is met zijn of haar identiteit. Sommige mensen die zichzelf als heteroseksueel beschouwen, kunnen af en toe gevoelens hebben voor mensen van de eigen sekse. Andersom kunnen mensen die zichzelf als homoseksueel zien ook heteroseksuele contacten hebben of hebben gehad. Iemand is dus homo of lesbisch wanneer hij of zij zichzelf zo noemt.

Homoseksualiteit is nooit alleen maar een gevoel: gevoelens worden gevormd onder invloed van een cultuur. De westerse opvattingen over sekse en seksuele identiteit verschillen van die in andere culturen; ook de invulling van homoseksuele gevoelens is niet overal hetzelfde. In sommige culturen wordt homoseksualiteit stilzwijgend toegestaan. Andere culturen zien het als een experimentele fase waaraan alle jongeren meedoen: homoseksuele contacten tussen jongens en mannen zijn nodig om een 'echte man' te worden. In weer andere culturen heeft homoseksualiteit van mannen te maken met seksuele handelingen: als je neukt ben je een man, als je geneukt wordt ben je een homo. Seksualiteit tussen vrouwen is vaak onzichtbaarder. Maar er zijn ook culturen waarin intieme relaties en huwelijken tussen vrouwen een belangrijke rol spelen in hun zelfstandigheid en vrijheid. Daarnaast zijn er ook culturen waar men beweert dat homoseksualiteit niet voorkomt; sommige religieuze richtingen zien homoseksualiteit als een zonde en om die reden als een misdaad. Zie ook vraag 16 en vraag 24.

Hoe is homoseksualiteit ontstaan?

Homoseksualiteit is niet ontstaan: het is er altijd geweest. Homoseksualiteit is aanwezig in alle culturen, in alle periodes van de geschiedenis, in alle sociaal-economische en maatschappelijke klassen. Dat blijkt uit oude teksten, afbeeldingen, gebruiken en rituelen uit verschillende landen. Door de eeuwen heen zijn er verschillende namen en betekenissen aan zulke relaties gegeven. Ook bestaan er seksuele rituelen tussen twee mannen of tussen twee vrouwen die eerder met tradities te maken hebben dan met homoseksualiteit in westerse zin. Zie ook vraag 7 en vraag 16.

Is homoseksualiteit natuurlijk?

Ja. Homoseksualiteit is een natuurlijke seksuele voorkeur. De één wordt verliefd op iemand van het andere geslacht, een ander op iemand van hetzelfde geslacht.

Sommige mensen denken dat homoseksualiteit niet natuurlijk is omdat het minder voorkomt dan heteroseksualiteit. Ook zijn er mensen die het onnatuurlijk vinden omdat mannen en vrouwen elkaar beter zouden aanvullen of omdat een mannenlichaam en vrouwenlichaam beter bij elkaar zouden passen dan de lichamen van twee mannen of twee vrouwen. Weer anderen gaan er van uit dat seks alleen natuurlijk is wanneer er kinderen van komen. Feit is dat homoseksuele gevoelens menselijke gevoelens zijn, en dus natuurlijk. Zie ook vraag 9 en vraag 12.

Komt homoseksualiteit ook in de natuur voor?

Ja. Wetenschappers hebben bij verschillende zoogdieren en vogels homoseksueel gedrag ontdekt. Soms heeft dat gedrag te maken met macht en geweld. Zo kunnen mannetjes van bepaalde diersoorten elkaar verkrachten om te laten zien wie de baas is. Maar er zijn ook dieren van hetzelfde geslacht die samenleven of samen de zorg voor jonge dieren dragen. Onder bepaalde aapsoorten, zoals de Bonobo's en de Makaken, komen seks en relaties tussen twee vrouwtjes of twee mannetjes voor. Ook zijn er vrouwelijke albatros-, flamingo-, pinguïn- en ooievaarstellen die samen eieren uitbroeden en jongen grootbrengen.

Voor sommige mensen bewijst dit dat homoseksualiteit natuurlijk seksueel gedrag is. Zie ook vraag 8.

Is homoseksualiteit te genezen?

Deze vraag suggereert dat homoseksualiteit een ziekte is. Dat is niet zo. Wel is het jarenlang als (psychische) ziekte beschouwd. 'Homoseksualiteit' is oorspronkelijk dan ook een medische term. Psychiaters en andere dokters kwamen er aan te pas om het te on­derzoeken en te 'genezen' of af te leren (zie ook vraag 11) . Pas in 1973 werd homoseksualiteit als psychische stoornis verwijderd uit de dsm, een veelgebruikt Amerikaans handboek voor psychiaters en andere hulpverleners. En nog steeds zijn er mensen die hun zoon of dochter naar de dokter sturen, zodra hij of zij homoseksuele gevoelens blijkt te hebben. Ook zijn er religieuze of politieke groepen die het mensen willen afleren of hen willen 'genezen'. Er zijn ook mensen die zeggen dat ze genezen zijn: ze waren ooit homo of lesbisch en leven nu als hetero. Maar wat iemand diep van binnen voelt, is niet zomaar te veranderen. Mensen kunnen anders gaan leven en ervoor kiezen niks met hun gevoelens te doen maar dat gebeurt vaak onder druk van de omgeving. Als homoseksualiteit geaccepteerd zou zijn, zou niemand het willen genezen.

Silvia (20 jaar): 'Mijn vader deed er het moeilijkst over en hem zie ik niet meer. Hij deed me zo'n pijn met de dingen die hij zei. [...] Vlak na mijn ­coming out zei hij: "Ik ga in het buitenland op zoek naar een pilletje zodat je weer normaal wordt."' [Meidenboek, p. 71]

Leyla (27 jaar): 'Ik maakte hem duidelijk dat ik al vanaf mijn veertiende lesbisch ben en dat ik altijd lesbisch zou zijn. Dat Allah mij met deze geaardheid heeft geschapen en dat ik daar niets aan kan veranderen. Maar mijn vader was van mening dat het een ziekte zou kunnen zijn en hij wilde dat ik met de huisarts ging praten. Ik was verontwaardigd, mijn ouders zijn progressief denkende mensen maar nu waren ze zo kleingeestig. Om ze gerust te stellen, bracht ik een bezoekje aan de dokter. Ik vertelde haar dat ik lesbisch ben, dat ik op verzoek van mijn ouders hier was, en ik vroeg of ze een medicijn voor me had. We schoten allebei vreselijk in de lach.' [Mijn geloof en mijn geluk, p. 70]

Is homoseksualiteit aangeleerd?

Of homoseksualiteit aangeleerd is, is moeilijk te zeggen. Kun je gevoelens van liefde en seksualiteit aanleren? Tegelijkertijd is homoseksualiteit meer dan alleen een gevoel: het gaat ook om gedrag, gewoontes, socialisatie, keuzes en levensstijl. Al die aspecten hebben te maken met cultuur. Met andere woorden, gevoelens worden gevormd binnen de cultuur waarin mensen leven. Zie ook vraag 12.

Deze vraag komt voort uit de behoefte om dingen die anders of onbekend zijn, te verklaren en zo beter te begrijpen. Mensen die homoseksualiteit moeilijk kunnen accepteren, denken dat het aangeleerd is - zodat het ook afgeleerd kan worden. Ook zijn er mensen die homoseksualiteit als een typisch westers verschijnsel zien, omdat het in westerse landen meer zichtbaar is. In niet-westerse landen denken mensen daarom dat het aangeleerd is.

Güler (21 jaar): 'Of ik als lesbienne ben geboren, weet ik niet maar ik weet wel dat ik mijn homoseksualiteit niet heb aangeleerd. Ik ben streng-islamitisch opgevoed en ik zou wel gek zijn om uit vrije wil een weg van zonde en verwarring in te slaan.' [Mijn geloof en mijn geluk, p. 89]

Is homoseksualiteit erfelijk?

Hoe het precies zit weten onderzoekers niet, maar homoseksualiteit is in ieder geval niet erfelijk zoals de kleur van je huid of je ogen. De meeste homoseksuele mannen en vrouwen hebben heteroseksuele ouders. Wel blijkt uit onderzoek dat er bepaalde genetische aspecten een rol spelen bij homoseksualiteit. Zo kunnen er in een gezin meerdere broers en zussen homoseksueel zijn. Naast onderzoek naar genen is er ook onderzoek gedaan naar andere biologische aspecten van homoseksualiteit, zoals hormonen en hersenen. Het is nooit bewezen dat er biologische aanwijzingen zijn voor homoseksuele gevoelens. Dat heeft ook te maken met het feit dat homoseksualiteit lastig is te definiëren (zie hiervoor vraag 1, vraag 3, vraag 34 en vraag 35).

Alle vragen over of homoseksualiteit natuurlijk (vraag 8), te genezen (vraag 10), aangeleerd (vraag 11) of erfelijk is, gaan in feite over de oorsprong van homoseksualiteit. Deze vragen houden verband met de behoefte van mensen om homoseksualiteit te begrijpen. Hoe komt het dat er mannen en vrouwen zijn die op andere mannen of andere vrouwen vallen? Waar komt dat vandaan? Maar de vraag naar de oorsprong van homoseksualiteit heeft ook te maken met de wens om homoseksualiteit te voorkomen of te 'genezen'.

Wanneer homoseksualiteit een aantoonbare biologische oorzaak zou hebben, kan een mens er zelf niks aan doen dat hij of zij zo is. Het kan niet worden afgeleerd. Er kan dan echter wel selectie plaatsvinden: ouders zouden een ongeboren kind met aantoonbare homoseksualiteit bijvoorbeeld kunnen laten aborteren. Wanneer het aangeleerd zou zijn, zouden mensen het ook kunnen afleren. Daar bestaan nog steeds speciale therapieën voor. En er zijn homoseksuelen die beweren dat ze inderdaad 'genezen' zijn. De 'oorzaak' van homoseksualiteit bestaat echter niet, net zo min als de oorzaak van heteroseksualiteit. Seksuele voorkeur ontstaat door een complex van biologische en culturele factoren.

Komt homoseksualiteit overal ter wereld voor?

Ja, in alle landen ter wereld zijn er mannen en vrouwen die zich (seksueel) aangetrokken voelen tot andere mannen of andere vrouwen. De vorm en de naam die mensen aan homoseksuele gevoelens en gedrag geven, kunnen erg verschillen. Dat heeft te maken met de cultuur, de opvoeding, of iemand een man of een vrouw is en waar hij of zij woont. Afhankelijk van het land, de maatschappij en de (sub)cultuur waarin iemand leeft, komt homoseksualiteit in verschillende vormen voor. Dit heeft alles te maken met de betekenis die aan homoseksuele handelingen en relaties wordt gegeven. Zie ook vraag 3.

Komt homoseksualiteit in westerse landen meer voor dan in andere landen?

Nee, op zich niet. Maar het lijkt wel zo. Dat heeft met verschillende dingen te maken. Niet overal ter wereld gebruikt men het begrip homoseksualiteit op dezelfde manier als hier in het westen. En niet overal geven mensen op dezelfde manier uiting aan homoseksualiteit (zie ook vraag 3) . Maar de belangrijkste reden dat het hier meer voor lijkt te komen, is tolerantie. In heel veel landen worden ho­moseksuelen officieel gediscrimineerd en wordt homoseksualiteit gezien als een misdrijf. Hoe toleranter de omgeving, des te meer mensen er openlijk voor uit komen. In grote delen van West-Europa, Noord-Amerika en Australië is men over het algemeen redelijk tolerant ten aanzien van homoseksualiteit. Daarom lijkt het alsof er in deze landen meer homoseksuelen wonen.

In veel landen lopen homoseksuelen risico als ze voor hun seksuele voorkeur uitkomen. Marteling, mishandeling, aanranding, ge­vangenisstraf en gedwongen medische of psychiatrische opname komen voor. In minstens 85 landen ter wereld bestaan er wetten tegen homoseksualiteit. In Zimbabwe, Maleisië, Egypte en Marokko bijvoorbeeld worden homo's en lesbo's gevangen gezet vanwege hun homoseksualiteit. In Colombia en Argentinië lopen homoseksuelen als zogenaamde 'sociaal onwenselijken' het risico (met steun van de overheid) vermoord te worden door het leger. In landen als Afghanistan en Taiwan staat op homoseksualiteit de doodstraf. Maar ook in een westers land als Noord-Amerika kun je in veertig staten nog ontslagen worden op basis van een homoseksuele relatie. En in Oostenrijk is er nog steeds een verschil tussen homo's en hetero's voor wat betreft de leeftijd waarop iemand seks mag hebben. Naast een wettelijk verbod heersen er in veel landen ook culturele en religieuze overtuigingen die het onmogelijk maken om openlijk een homoseksuele relatie te hebben. Zie ook de vragen over discriminatie en geweld.

Komt homoseksualiteit onder alle bevolkingsgroepen voor?

Ja, homoseksualiteit komt, net als heteroseksualiteit, onder alle bevolkingsgroepen voor: onder autochtonen, migranten, vluchtelingen, onder hoog- en laagopgeleiden, onder studenten, verstandelijk gehandicapten, gelovigen, doven, onder ouderen en jongeren. De zichtbaarheid van homoseksuele mannen en vrouwen kan wel verschillen. Dat heeft alles te maken met de omgeving waarin iemand opgroeit en hoe er in die omgeving over homoseksualiteit gedacht wordt.

Als de omgeving homoseksualiteit niet accepteert, zwijgen sommige homo's en lesbo's liever over hun gevoelens. Daardoor lijkt het bijvoorbeeld alsof er veel minder gereformeerden of moslims zijn met homoseksuele gevoelens. Maar dat komt ook door de westerse definitie van homoseksualiteit als identiteit: we herkennen pas iemand als homoseksueel als hij of zij er openlijk vorm aan geeft en het benoemt. Nederland en België zijn multiculturele samenlevingen. Dat betekent ook dat er verschillende vormen zijn om homoseksuele gevoelens een plek te geven, al dan niet onder druk van de omgeving. Zie hiervoor ook vraag 3.

Komt homoseksualiteit tegenwoordig meer voor dan vroeger?

Nee. Homoseksualiteit komt tegenwoordig niet meer voor dan vroeger, ook al lijkt dat wel zo. Tegenwoordig is homoseksualiteit in de meeste westerse landen zichtbaarder. In het begin van de twintigste eeuw werd het in Nederland en België nog door het merendeel van de bevolking veroordeeld. Homoseksuele mannen en vrouwen hielden daardoor hun gevoelens geheim, net zoals zij dat nog steeds in heel veel landen doen. Zie ook vraag 16.

In Nederland en België kwamen in de jaren zeventig van de twintigste eeuw verschillende emancipatiebewegingen op. Openlijk uitkomen voor je homoseksuele of lesbische gevoelens werd een daad van emancipatie, homoseksualiteit werd bekender. De emancipatiebewegingen vroegen aandacht voor verschillende samenlevings­vormen, naast het traditionele heterohuwelijk. Met de openstelling van het burgerlijk huwelijk in Nederland en België hebben homo's en lesbo's tegenwoordig (bijna) gelijke rechten ten opzichte van hetero's.

Tot 1971 stond in het Nederlandse Wetboek van Strafrecht het beruchte artikel 248bis. Met dat artikel verbood de regering homoseksuele 'ontucht' met jongens en meisjes jonger dan 21 jaar. In 1971 werd deze zogenaamde 'age of consent' verlaagd naar 16 jaar, dezelfde leeftijd die voor heteroseks geldt. Het zogenaamde non­discriminatie-artikel van de Grondwet (artikel 1) geldt sindsdien ook voor homoseksuele mannen en vrouwen. Dat betekent overigens niet dat ze geen last meer hebben van discriminatie. Zie voor meer informatie de vragen over discriminatie en geweld.

Hoeveel mensen zijn homo of lesbisch?

Hoeveel mensen homoseksueel zijn, is niet te zeggen. Schattingen lopen uiteen van 3 tot 10 procent van de bevolking. De vraag is namelijk: wie tel je allemaal mee? Als je iedereen telt die wel eens homoseksuele gevoelens of fantasieën heeft gehad, kom je op een veel hoger percentage uit. Ook veel heteroseksuelen hebben namelijk zulke fantasieën. Als je alleen mensen telt die zich openlijk homoseksueel noemen, kom je juist lager uit. Niet iedereen met homoseksuele gevoelens en/of contacten is daar open over of noemt zichzelf homoseksueel. Je kunt homoseksuele voorkeur dus niet echt tellen of registreren. Hooguit kun je bijvoorbeeld in Ne­derland en België het aantal huwelijken tussen homoseksuele mannen en vrouwen bijhouden. Maar alle homoseksuelen die niet getrouwd zijn, tel je dan niet mee.

Wat is het verschil tussen homoseksualiteit en travestie?

Er zijn mannen, homo's én hetero's, die zich af en toe graag kleden als vrouwen. Je aankleden, opmaken en gedragen als de andere sekse heet travestie. Meer mannen dan vrouwen doen aan travestie. Dat is ook logisch, omdat het voor vrouwen intussen normaal is om broeken en andere van oorsprong 'mannelijke' kleding te dragen. Sommige mannen doen alleen thuis aan travestie, anderen ook op straat. Ook zijn er mannen die optreden als vrouw. Op het podium of in de kroeg doen ze een act met hun vrouwelijke personage. Ze worden ook wel drag queens genoemd. Zij doen aan de bekendste vorm van travestie. Overdrijven is daarbij de kunst: ze gebruiken overdadig veel make-up en dragen grote pruiken, torenhoge hakken en korte jurkjes die strak over hun grote borsten spannen. Ook zijn er wel vrouwen die optreden als man. Zij worden drag kings genoemd.

Niet alle travestieten zijn homoseksueel. Ook sommige heteromannen houden er van om zich om te kleden als vrouw, sommigen laten dat ook graag aan anderen zien. Travestie is dus niet alleen iets voor homomannen. Maar het spelen met vrouwelijkheid en mannelijkheid is binnen de homowereld wel meer geaccepteerd. Veel travestieacts vinden plaats in uitgaansgelegenheden of op festivals voor homoseksuelen. Dat betekent overigens niet dat iedere homo (of lesbo) er ook van houdt.

Wat is het verschil tussen homoseksualiteit en transseksualiteit?

Homoseksualiteit is een seksuele voorkeur, transseksualiteit niet. Mensen die het gevoel hebben dat ze niet bij hun sekse passen ('in het verkeerde lichaam zijn geboren'), zijn transseksueel. Transseksuelen kunnen mensen zijn die als jongetje zijn geboren maar zich eigenlijk vrouw voelen; het kunnen ook mensen zijn die als meisje zijn geboren maar zich man voelen. Transseksuele mannen en vrouwen kunnen geholpen worden door middel van hormonen en geslachtsveranderende operaties. Daardoor kunnen ze ook lichamelijk van sekse veranderen. Ook zijn er mensen die zich meer tussen de seksen in voelen staan: zij voelen zich niet helemaal man en ook niet helemaal vrouw. Dit noemt men transgender.

Sommige mensen gooien transseksualiteit en travestie op één hoop met homoseksualiteit. In vraag 14 wordt beschreven dat travestie gaat om het kleden (en soms optreden) als de andere sekse. Maar transseksualiteit is iets anders: het daadwerkelijk willen veranderen van sekse gaat verder dan alleen kleding en make-up. Het heeft bovendien niks met homoseksualiteit te maken. Wel kunnen transseksuelen na hun verandering van seksuele voorkeur veranderen. Een man die vóór zijn sekseverandering als heterovrouw op mannen viel, wordt een homoman als hij op mannen blijft vallen. En andersom kun je na geslachtsverandering ook ineens een heteroseksuele voorkeur hebben, terwijl je daarvóór lesbisch of homoseksueel was.