1. Worden homo's en lesbo's wel eens gepest of gediscrimineerd?
2. Wat kan iemand doen die gediscrimineerd is vanwege zijn of haar homoseksualiteit?
3. Komt geweld tegen homo's en lesbo's voor?
4. Zijn er landen waar je als homo of lesbo beter niet naar toe kunt gaan op vakantie?
5. Is homoseksualiteit een grond voor een verblijfsvergunning in België en Nederland?
6. Maakt iemand die in eigen land als homo of lesbo vervolgd wordt kans op een verblijfsvergunning in België en Nederland?

Worden homo's en lesbo's wel eens gepest of gediscrimineerd?

Ja, helaas wel. Er zijn verschillende vormen van discriminatie. Zo kun je onderscheid maken tussen enerzijds wetten en regels die homoseksuele mannen en vrouwen discrimineren en anderzijds mensen die onderling discrimineren. Bijvoorbeeld door homo's en lesbo's te pesten, hen af te wijzen of te negeren, en in het ergste geval door geweld tegen hen te gebruiken (zie vraag 17 en vraag 30) . In Nederland en België en de meeste andere Europese landen is het verboden om zowel direct als indirect onderscheid te maken tussen hetero's en homo's of lesbo's. Van indirecte discriminatie is er sprake wanneer je meewerkt aan discriminatie. Ook in de Europese Grondwet zal dit principe worden opgenomen.

Anti-discriminatiewetgeving is echter geen garantie dat discriminatie niet voorkomt. Officieel mag het niet, maar het gebeurt wel. Geweld tegen homo's en lesbo's komt in landen als Nederland en België niet meer zoveel voor. Andere vormen, bijvoorbeeld iemand pesten of negeren omdat hij of zij homoseksueel is, komen wel vaak voor. Op scholen of sportclubs bijvoorbeeld, maar ook in werksituaties of in de buurt. Soms gaat het om flauwe grapjes, soms om scheld- of vechtpartijen, soms worden homo's en lesbo's simpelweg genegeerd en buitengesloten. Net als iedereen die gepest wordt, kunnen homoseksuelen daardoor het gevoel krijgen dat ze niks waard zijn en durven ze niet meer zichzelf te zijn.

Ali (17 jaar): 'Het ging de volgende dag door heel de buurt dat ik een vieze homo ben. Sommige jongens spuugden op me als ik langsliep. De jongens met wie ik omging, wilden niet meer met me praten. Ik ben een eenling geworden in de buurt. Niemand wil meer iets van me weten. Ik ben die gore flikker die kapper wil worden. Dat is de mening van bijna alle jongens hier.' [Mijn geloof en mijn geluk, p. 145]

Bert: 'Nadat wij een keer bij Welles Nietes op televisie waren geweest, preekte de dominee van de kansel dat het godlasterlijk was wat er allemaal gebeurde. Het verbaast ons nog altijd ten zeerste dat hij wist dat wij op de tv waren geweest. Zij zijn zo streng in de leer dat een tv niet kan. Toen is het begonnen. Er werd op de ramen gekrast of er werd met klei tegenaan gegooid. Er stonden spreekkoren voor het huis die 'vieze flikkers' scandeerden. Het gebeurde meestal 's nachts. Als je dan politie wilt hebben, moet die uit Nijmegen komen. Dat duurde te lang. Daarbij komt dat de politie weinig kan doen wanneer er geen lichamelijk geweld gebruikt wordt. Op een bepaald moment was het zo erg dat Kurt de straat niet meer op durfde. Toen hebben we de boel verkocht.' [Meer dan gewenst, p. 67-68]

Wat kan iemand doen die gediscrimineerd is vanwege zijn of haar homoseksualiteit?

In België is discriminatie zowel in het strafrecht als in het burgerlijk recht verboden. Als je wilt dat de discriminerende partij gestrafd wordt, kun je aangifte doen bij de politie. In het wetboek van strafrecht staat dat iemand strafbaar is wanneer hij of zij zelf discrimineert, anderen daartoe aanzet, discriminatie verspreidt of ondersteunt. Discriminatie is daarbij het beledigen of uitsluiten van iemand op basis van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, hetero- of homoseksuele gerichtheid of burgerlijke staat (dus getrouwd of ongetrouwd zijn). Straffen lopen uiteen van een geldboete tot een gevangenisstraf van maximaal twee jaar.

Maar met een aangifte verander je de situatie niet. Als je wilt dat er iets verandert, bijvoorbeeld omdat je ontslagen bent vanwege je homoseksualiteit, kun je in Nederland een beroep doen op de Algemene Wet Gelijke Behandeling. Deze wet heeft betrekking op discriminatie op het werk en bij het aanbieden van goederen en diensten. Het feit dat iemand homoseksueel is, mag dus niet leiden tot afwijzing of ontslag. En ook een ziekenhuis, een café, een woningbouwvereniging of een school mogen niet discrimineren.

Als iemand zich beroept op deze wet, spreekt de Commissie Gelijke Behandeling een oordeel uit. Dat oordeel is niet bindend maar meestal luistert de tegenpartij er wel naar. Omdat de wet alleen over werk en diensten gaat, kan iemand die op straat wordt uitgescholden of door zijn of haar ouders het huis wordt uitgezet, geen beroep doen op deze wet. Dan is aangifte doen bij de politie de enige juridische mogelijkheid. Alleen is discriminatie vaak moeilijk te bewijzen. Een werkgever die discrimineert kan zich verschuilen achter andere argumenten waarom hij of zij je niet heeft aangenomen. Naast juridische stappen kan iemand een klacht indienen bij een anti-discriminatiebureau. Het is goed om dat te doen, omdat discriminatie zo geregistreerd wordt en daardoor ook meer zichtbaar.

Komt geweld tegen homo's en lesbo's voor?

Ja. Sommige mensen hebben te maken met geweld vanwege het feit dat ze homo of lesbisch zijn. Er zijn voorbeelden van homoseksuele mannen en vrouwen die mishandeld zijn door familieleden of geterroriseerd worden door de buren die stenen door de ramen gooien. Ook zijn er homoseksuelen die door groepjes jongeren op het plein in de buurt in elkaar geslagen worden vanwege hun seksuele voorkeur. Als iemand slachtoffer is van zo'n vorm van geweld, kan hij of zij het beste naar de politie gaan en aangifte doen.

Het in elkaar slaan van mannen of vrouwen vanwege hun homoseksualiteit wordt ook wel potenrammen, pottenrammen, of in het Engels gay bashing genoemd. Het woord poot wordt ook wel gebruikt als scheldwoord voor homomannen, het woord pot kan een scheldwoord zijn voor lesbische vrouwen. Po(t)tenrammers zijn vaak jongens of mannen die tegenover hun vrienden willen bewijzen dat ze sterk en macho zijn. Soms doen zij zo tegen homojongens en lesbische meiden omdat ze zelf homoseksuele gevoelens hebben die ze niet willen erkennen. Zij denken: als ik maar negatief over homo's doe, zal niemand vermoeden dat ik zelf zo ben. In sommige steden besteedt de politie apart aandacht aan discriminatie en geweld tegen homoseksuele mannen en vrouwen. Zie ook vraag 28 en vraag 29 over discriminatie.

Zijn er landen waar je als homo of lesbo beter niet naar toe kunt gaan op vakantie?

Op zich kan een homoman of lesbische vrouw overal naar toe op vakantie. Het is alleen in veel landen niet veilig om openlijk homoseksueel gedrag te tonen. Er zijn landen waar homoseksualiteit door de wet verboden is, zoals Zimbabwe, Iran, Marokko en Egypte (zie ook vraag 16). Hoewel de overheid tegen toeristen vaak minder streng optreedt dan tegen inwoners, kun je daar toch beter je homoseksualiteit verbergen. Er zijn ook landen waar het weliswaar niet wettelijk verboden is maar waar de politie toch optreedt tegen homoseksueel gedrag. Als je niets doet dat erop wijst dat je een relatie met elkaar hebt (zoals hand in hand over straat lopen of zoenen in het openbaar), kan je op zich weinig overkomen.

Maar er zijn ook verschillende vakantieoorden die homovriendelijk of zelfs homospecifiek zijn. Een aantal Europese en Noord-Amerikaanse steden staan bekend om hun homovriendelijkheid (Berlijn en San Francisco bijvoorbeeld). In die steden is veel te doen voor homoseksuelen. Ook op bepaalde Griekse eilanden kun je als vrouwen- of mannenstel gerust op een tweepersoonsbed rekenen, en verschillende homo- en lesbische stellen zijn vakantieboerderijen of pensions begonnen in bijvoorbeeld Frankrijk, Spanje en Portugal. Er zijn specifieke reisgidsen voor homoseksuelen en in sommige algemene reisgidsen staan ook hotels of pensions vermeld die gay friendly zijn. Zie: www.spartacusworld.com/gayguide.

Is homoseksualiteit een grond voor een verblijfsvergunning in België en Nederland?

Ja, als vluchteling en als partner. Homo's en lesbo's die vervolgd worden op grond van hun homoseksualiteit, kunnen in België en Nederland asiel aanvragen. Hiervoor moeten zij kunnen aantonen dat zij door de overheid in hun land vervolgd zijn op basis van hun homoseksuele voorkeur, of dat zij niet voldoende beschermd zijn tegen discriminatie. Dat is vaak lastig. Zie ook vraag 33.

Behalve als asielzoeker kan iemand ook een verblijfsvergunning aanvragen voor het verblijf bij een partner. Hierbij maakt de Belgische en Nederlandse wet geen onderscheid tussen gehuwden en samenwonenden, en ook niet tussen hetero's en homo's. Wel is het een lange en ingewikkelde procedure waarbij de Belgische of Nederlandse partner voldoende inkomen moet hebben, en de buitenlandse partner de beslissing in het eigen land moet afwachten. De regelgeving rond gezinsvorming en gezinshereniging verandert snel. Voor de laatste stand van zaken is informatie te verkrijgen bij het Ministerie van Justitie. Ga voor meer informatie over de wetgeving in België naar www.holebi-info.be, www.homoliga.be en voor Nederland naar www.justitie.nl.

Maakt iemand die in eigen land als homo of lesbo vervolgd wordt kans op een verblijfsvergunning in België en Nederland?

Ja. In principe kunnen vluchtelingen een verblijfsvergunning in België en Nederland krijgen wanneer zij kunnen aantonen dat zij in eigen land vervolgd worden omdat ze homoseksueel zijn. In de praktijk is het vaak moeilijk om van dit recht gebruik te maken. Zij moeten namelijk niet alleen aantonen dat homoseksualiteit in het land van herkomst strafbaar is maar ook dat zij persoonlijk bang zijn dat de overheid hen ervoor wil bestraffen. Daarbij moet het gaan om meer dan een enkele boete. Ernstige discriminatie door anderen kan ook een reden zijn voor een vluchtelingenstatus maar dan moet men aantonen dat de overheid hen hiertegen niet kan of wil beschermen.

Bovendien moet een asielzoeker direct in het eerste gesprek met de Belgische en Nederlandse immigratiedienst vertellen dat hij of zij gevlucht is in verband met homoseksualiteit. Dat is vaak moeilijk voor iemand die in het eigen land steeds geheimzinnig moest doen over zijn of haar intieme leven. Daarbij komt dat er een tolk aanwezig is van wie je ook niet weet hoe die over homoseksualiteit denkt. Wanneer asielzoekers niet duidelijk de reden van hun vlucht kunnen aangeven, worden zij afgewezen voor de asielprocedure. De wetten in België, Nederland en in heel Europa worden wat dat betreft steeds strenger. Maar ook wanneer homoseksuele of lesbische asielzoekers open zijn over de reden van hun vlucht, worden zij in asielzoekerscentra vaak gediscrimineerd door andere asielzoekers. Zie ook vraag 32.