1. Kunnen homo's en lesbo's kinderen krijgen?
2. Hoe kunnen homomannen kinderen krijgen?
3. Hoe kunnen lesbische vrouwen kinderen krijgen?
4. Wat is er wettelijk geregeld wanneer twee mensen van hetzelfde geslacht samen een kind krijgen?
5. Kunnen homo's en lesbo's kinderen adopteren uit het buitenland?
6. Worden kinderen van homo- of lesbische ouders zelf ook homoseksueel?
7. Zijn kinderen van homo's of lesbo's net zo gelukkig als kinderen van hetero-ouders?

Kunnen homo's en lesbo's kinderen krijgen?

Ja. Zij zijn alleen niet in staat met de partner van hun keuze een kind te verwekken. Maar een kind krijgen kan ook op andere manieren. Een vrouw kan een kind krijgen met behulp van een spermadonor, of door met een man naar bed te gaan. Ook kunnen homo- en lesbische stellen kinderen krijgen samen met een ander stel of samen met een alleenstaande man of vrouw. En homomannen kunnen ook een kind krijgen met behulp een draagmoeder. Homo's en lesbo's kunnen er ook voor kiezen om een pleegkind op te voeden of een kind uit het buitenland te adopteren. Voor meer informatie over de mogelijkheden, zie de overige vragen over kinderen.

In het boek Meer dan gewenst staan persoonlijke verhalen van homo- en lesbische ouders over hun leven met kinderen. Het boek is te bestellen bij Switchboard, tel. 020-623 65 65 (ma-vrij 12.00-22.00, za/zo 16.00-20.00 uur) of via www.schorer.nl. Bij de werkgroep 'Meer dan gewenst' kunnen homoseksuele ouders en homoseksuelen die kinderen willen terecht voor informatie. Deze werkgroep is te vinden via www.coc.nl (e-mail: meerdangewenst@coc.nl).

Hoe kunnen homomannen kinderen krijgen?

Er zijn verschillende manieren waarop homomannen kinderen kunnen krijgen en opvoeden. Mannen kunnen natuurlijk niet baren, maar wel kinderen verwekken: ze kunnen biologisch vader worden. Bijvoorbeeld met een vriendin, een lesbisch stel of een draagmoeder. Een draagmoeder is een vrouw die zwanger wordt voor een ander: zij staat haar kind na de bevalling af. Ook (hetero)vrouwen kunnen een beroep doen op een draagmoeder, wanneer zij zelf niet zwanger kunnen worden. Een draagmoeder blijft juridisch wel moeder van het kind. Dat staat zo in de wet (zie vraag 69).

Homomannen kunnen sperma afstaan, dat de vrouw vervolgens insemineert (in haar vagina doet met een spuitje). De man is dan spermadonor. Hij kan ook met haar naar bed gaan. Homo's en biseksuele mannen kunnen ook kinderen hebben uit een (eerdere) heterorelatie. De biologische vader heeft niet zoals de biologische moeder automatisch ouderlijk gezag over het kind, zeker niet als de man en de vrouw geen relatie hebben. Een man kan het kind wel erkennen, wanneer hij daar toestemming voor heeft van de biologische moeder.

Naast biologische vaders of donoren kunnen homomannen ook 'sociale vader' zijn van kinderen met wie zij geen biologische band hebben. Bijvoorbeeld van pleegkinderen die niet bij hun ouders terecht kunnen, adoptiekinderen of biologische kinderen van hun partner. Afhankelijk van de afspraken met andere betrokkenen (partner, biologische vader of moeder, andere opvoeders) kunnen homomannen verschillende rollen spelen in de opvoeding van een kind. Ze kunnen samen of alleen het kind full time opvoeden, de zorg delen of meer op afstand een vaderrol vervullen.

Arijan: ' "Eigenlijk had ik mij er na mijn dertigste mee verzoend dat er geen kind meer zou komen. Ooit ben ik gevraagd donor te zijn maar de gedachte dat er ergens een kind van mij zou rondlopen met wie ik niets te maken had, vond ik onverdraaglijk. En ik ben niet het type dat een advertentie plaatst: Homo met kinderwens zoekt..."
Het loopt allemaal anders. Arijan heeft een kamer over. Hij verhuurt deze aan – naar later bleek – de toekomstige moeder van zijn kind. Ze raken goed bevriend. Ze wil moeder worden. "Ik het najaar van 1993 heeft zij mij gevraagd. We bleken grotendeels op één lijn te zitten. Ik wilde het kind erkennen en de helft van de opvoeding op mij nemen. Dat viel haar mee. Sommige mannen willen niet meer dan twee daagjes per maand." ' [Meer dan gewenst, p. 31-32]

Bert: 'Hij noemt Kurt papa en mij aanvankelijk papa Bert, maar nu Bert. Dat maakt gevoelsmatig niets uit. Jermain ziet mij als vader. Hij zegt vaak dat hij Smits van Ewijk heet. Afgelopen vaderdag zei ik tegen hem: "Maar ik ben toch niet je echte vader?" "Jáwel,"zei hij, "Jij voedt mij ook op. Jij bent mijn vader!" ' [Meer dan gewenst, p. 64]

Herman: 'Bijna vijfentwintig jaar vingen Herman en Rob zo'n vijfentwintig jongens op die tijdelijk een pleeggezin nodig hadden. [...] Herman: "We hebben altijd alleen gezorgd voor jongens van zestien jaar en ouder die óf op school zaten óf een baan hadden. Zij hebben hierdoor hun eigen dagritme en zijn redelijk zelfstandig. 's Avonds stelde ik mijn leven erop af. Zodra er een jongen in aantocht was, veegde ik mijn privé-agenda schoon. Geen eetafspraken meer buiten de deur, zeker niet in het weekend. En als ik iets niet kon afzeggen, nam Rob het over".' [Meer dan gewenst, p. 111-112]

Hoe kunnen lesbische vrouwen kinderen krijgen?

Er zijn verschillende manieren waarop lesbische vrouwen kinderen kunnen krijgen en opvoeden. Ze kunnen biologisch moeder zijn en zelf baren, of ze kunnen 'sociale moeder' zijn en een kind dat ze niet zelf hebben gebaard (mede)opvoeden. Ze kunnen bijvoorbeeld als vrouwenstel of alleenstaande, samen met een mannenstel, heterostel of een vriend, besluiten om kinderen te krijgen. Om zwanger te worden, kunnen lesbische vrouwen het sperma van een man zelf of bij elkaar insemineren. Dat kan ook in een ziekenhuis gebeuren. Een man die zijn sperma afgeeft voor de zwangerschap van een vrouw, wordt spermadonor of zaaddonor genoemd. Ze kunnen kiezen voor een spermadonor met of zonder vaderrol. Ook zijn er lesbo's en biseksuele vrouwen die kinderen hebben uit een (eerdere) heterorelatie, een pleegkind verzorgen of een kind adopteren uit het buitenland (zie vraag 70).

Een donor kun je via via in de vriendenkring of de familie vinden, of door een advertentie in de krant of op internet. Sommige stellen kiezen voor de broer van de niet-biologische moeder zodat het kind genetisch op beide vrouwen lijkt. Anderen vinden dat te dichtbij en willen liever een vreemde aan de andere kant van het land. De keuze is afhankelijk van de rol die de donor zal spelen in het leven van het kind. Als vrouwen het liefst een extra ouder voor het kind zoeken, of een leuke oppasoom, dan zullen ze sneller een vriend of goede kennis kiezen. Als ze liever met zijn tweeën de ouders willen zijn, kiezen ze voor iemand die zelf geen kinderwens heeft, of al eigen kinderen heeft.

Ook kan een vrouw of een stel zich inschrijven bij een spermabank, waar mannen hun sperma kunnen afgeven en laten invriezen voor anderen. Ook heterostellen van wie de man onvruchtbaar is, kunnen gebruik maken van dit donorzaad. Insemineren gebeurt dan in de kliniek. Dat wordt ook wel kid genoemd: Kunstmatige Inseminatie Donorsperma. De donor speelt dan geen rol in het leven van het kind. Helemaal anoniem is een donor niet meer. Als het kind zestien is, kan hij of zij zijn adresgegevens krijgen en contact met hem opnemen.

Corry: 'Jozé en ik hebben niet van het begin af aan gekozen voor het samen opvoeden van kinderen. Het was gewoon zo, ik had vier kinderen toen we op elkaar verliefd werden. En voor haar was het geen reden om met mij, met "ons", geen relatie aan te gaan.' [Meer dan gewenst, p. 119]

Bianca: 'Heel even heb ik een bekende donor overwogen. Een hartsvriend stelde zich beschikbaar. Een leukere vent kon ik me niet voorstellen maar in mijn scenario had ik niemand de paparol toebedacht. Een vriend als vader, dat vond ik moeilijk, te verwarrend, een onoplosbaar dilemma. Straks zette ik mijn vriendschap op het spel, hoe moest dat dan? Een onbekende donor was voor mij een heldere situatie die ik ook goed aan mijn kinderen kon uitleggen. Ik zou het weer net zo doen.' [Meer dan gewenst, p. 81]

Tekla: 'De kinderwens bleef. Ik zette alles op een rij: ik ben midden dertig en als ik het wil, moet ik het nu doen. Maar niet alleen, dat leek me zwaar. Bovendien weet ik vanuit mijn werk hoe belangrijk het voor kinderen is om beide ouders te kennen. Daarom besloot ik een advertentie te plaatsen. Zo'n eerste gesprek is net een sollicitatie. Beide mannen konden niet leven met het idee dat zij geen band zouden hebben met hun kind. Dat kwam overeen met hoe ik erover denk.' [Meer dan gewenst, p. 23]

Wat is er wettelijk geregeld wanneer twee mensen van hetzelfde geslacht samen een kind krijgen?

De Nederlandse wet gaat uit van een biologische band tussen ouders en kinderen, dus van het feit dat er een man en een vrouw nodig zijn om een kind op de wereld te zetten. Ook staat er in de wet dat een kind maar twee juridische ouders kan hebben. Dat betekent dat twee mannen of twee vrouwen niet zomaar samen het juridisch ouderschap (het ouderlijk gezag) over een kind kunnen krijgen. Daarbij maakt de wet onderscheid tussen mannen en vrouwen. Als een vrouw een kind baart, heeft zij automatisch ouderlijk gezag over het kind. Dat geldt ook voor draagmoeders. Voor een biologische vader geldt dat niet. Wanneer hij niet getrouwd is met de biologische moeder (zoals bij homo's meestal het geval is) en het kind niet erkent, heeft hij geen ouderlijk gezag.

Naast ouderlijk gezag bestaat er gezamenlijk gezag. Wanneer twee vrouwen een relatie hebben en een kind krijgen, heeft de biologische moeder automatisch ouderlijk gezag over het kind. Haar partner, de sociale moeder, kan gezamenlijk gezag aanvragen. Omdat een kind maar twee juridische ouders kan hebben, kan dit alleen wanneer de biologische vader een donor is, het kind niet erkend heeft, of wanneer hij minstens drie jaar niet voor het kind heeft gezorgd. Ook moeten de beide moeders samen ten minste één jaar voor het kind hebben gezorgd. Wanneer de vrouwen getrouwd zijn of een partnerregistratie hebben op het moment dat het kind geboren wordt, krijgt de niet-biologische moeder het gezamenlijk gezag automatisch, mits de biologische vader het kind niet heeft erkend.

Het gezamenlijk gezag is in de praktijk gelijk aan ouderlijk gezag. De sociale ouder kan meebeslissen over bijvoorbeeld de schoolkeuze of een belangrijke operatie. Ook kan een ouder met gezamenlijk gezag het kind vertegenwoordigen op school, in het ziekenhuis of bij de politie. De ouder met gezamenlijk gezag heeft een onderhoudsplicht naar het kind. Deze loopt ook na scheiding door, net zolang als het gezamenlijk gezag heeft geduurd. Maar het gezamenlijk gezag is niet onverbrekelijk, zoals het ouderlijk gezag. Het eindigt wanneer het kind 21 wordt. En tussen de sociale ouder en het kind ontstaan geen nieuwe familierechtelijke betrekkingen: het kind en de sociale ouder worden officieel geen familie van elkaar. Een kind kan niet erven van de ouder met gezamenlijk gezag. Alleen door adoptie kan een ouder volledig ouderlijk gezag over een kind krijgen. Zie verderop, en vraag 70.

Alleenstaande mannen die een kind krijgen met een alleenstaande vrouw, kunnen natuurlijk het kind erkennen als zij daar toestemming van de moeder voor hebben. Zij zijn dan samen met de moeder juridisch ouder van het kind. Als er echter meer dan twee personen bij betrokken zijn, wordt het lastiger. Van een mannenstel dat met een draagmoeder een kind krijgt, kan de niet-biologische vader alleen gezamenlijk gezag aanvragen wanneer hij kan aantonen dat de moeder al drie jaar niet voor het kind zorgt (en hij zelf dus wel, samen met de biologische vader). De kans dat dit lukt, is het grootst wanneer het kind vanaf het begin bij de mannen woont. Een man die met een vrouwenstel een kind krijgt, kan het kind niet erkennen wanneer de moeder dat niet wil, omdat de sociale moeder zelf in aanmerking wil komen voor gezamenlijk gezag of adoptie. Mannen kunnen het juridisch ouderschap wel verkrijgen door adoptie.

Bij adoptie adopteert de niet-biologische ouder het kind van zijn of haar partner, een pleegkind of een adoptiekind uit het buitenland. Wanneer het gaat om het biologische kind van de partner, wordt dat ook wel partneradoptie genoemd. Door adoptie verkrijgt iemand het ouderlijk gezag: het kind is dan echt van hem of haar. Dat betekent ook dat de biologische ouders afstand van het kind moeten hebben genomen.

Omdat de regelingen rond ouderschap zo complex zijn, is het belangrijk om deskundig advies in te winnen. In het boek Meer dan gewenst, handboek voor lesbische en homoseksuele ouders (2003) staat meer uitleg over de regelgeving. Let op: in de recentste uitgave staan ook de recentste regels; oudere drukken bevatten nog oude regelgeving. Het boek is te bestellen bij Switchboard, tel. 020-623 65 65 (ma-vrij 12.00-22.00, za/zo 16.00-20.00 uur) of via www.schorer.nl. Bij de werkgroep 'Meer dan gewenst' kunnen homoseksuele ouders en homoseksuelen die kinderen willen ook terecht voor informatie. Zie: www.coc.nl (e-mail: meerdangewenst@coc.n).

Kunnen homo's en lesbo's kinderen adopteren uit het buitenland?

Ja, maar niet als stel, ook niet als ze getrouwd zijn. Als homo's en lesbo's een kind willen adopteren uit het buitenland, kunnen ze dat doen als alleenstaande. In Nederland kunnen namelijk alleen hete­rostellen en alleenstaanden (homo of hetero) kinderen uit het buitenland adopteren. Dat heeft de Nederlandse regering besloten, omdat de meeste landen waar adoptiekinderen vandaan komen het homohuwelijk niet accepteren. Wel is de Tweede Kamer er voorstander van om dit gelijk te trekken. Maar ook als alleenstaande verschilt het per land of je als homoseksuele man of lesbische vrouw een kind kan adopteren. Sommige landen, zoals China, eisen uitdrukkelijk dat de ouder niet homoseksueel is. Ook zijn er landen die wel een alleenstaande vrouw, maar niet een alleenstaande man accepteren als adoptie-ouder.

Er zijn twee manieren om kinderen uit het buitenland te adopteren: via de bemiddeling van een adoptiebureau, of via eigen contacten. Een adoptiebureau kent een aantal vereisten. De ouder mag niet ouder zijn dan 42 jaar en moet bereid zijn om de medische kosten te betalen. Ook moet een ouder voorlichtingsbijeenkomsten volgen en wordt er een gezinsonderzoek gedaan. Als iemand vervolgens een zogenaamde beginseltoestemming krijgt, kan hij of zij zich inschrijven voor een adoptiekind. Het kan dan nog wel vier jaar duren voordat het kind komt.

Behalve via een adoptiebureau is het volgens de wet ook mogelijk om zonder bemiddeling een kind te adopteren. Mensen die dit doen, worden 'zelfdoeners in adoptie' genoemd en gebruiken hun eigen contacten in het buitenland om een kind te adopteren. Paul de Leeuw heeft zo zijn twee zoontjes uit de Verenigde Staten geadopteerd.

Wanneer iemand als alleenstaande een kind heeft geadopteerd, kan de andere partner het kind in Nederland adopteren. In dat geval moet de partner wel minstens een jaar samen met de ouder voor het kind hebben gezorgd. Bij adoptie is het belangrijk om deskundig advies in te winnen.

Bij de werkgroep 'Meer dan gewenst' kunnen homoseksuele ouders en homoseksuelen die kinderen willen adopteren ook terecht voor meer informatie. Zie: www.coc.nl (e-mail: meerdangewenst@coc.n). Informatie over adoptie van buitenlandse kinderen is te vinden op www.homo-ouders.nl.

Worden kinderen van homo- of lesbische ouders zelf ook homoseksueel?

Nee. Sommige mensen zijn bang dat homoseksualiteit als het ware overdraagbaar is. Zij denken dat kinderen die opgroeien in een homo- of lesbisch gezin zelf ook zo worden. Maar andersom is dat ook niet zo: de meeste homoseksuele kinderen hebben heteroseksuele ouders. Ook al hebben zij het voorbeeld gekregen van een man en een vrouw, toch ligt dat bij hen zelf anders. Homoseksuele ouders zullen dus ook niet automatisch homoseksuele kinderen krijgen. Kinderen van homo- of lesbische ouders kunnen zowel heteroseksueel als homoseksueel zijn. Het feit dat zij een homoseksueel voorbeeld krijgen binnen hun gezin betekent niet dat zij dit voorbeeld ook zelf volgen. Zie ook vraag 12.

Marlon (19 jaar): 'We praten nooit met elkaar over ouders. Ze werd wel eens gezien met haar vriendin en dan werd er naar gevraagd. Dan zei ik het gewoon. Daar ben ik vrij open over. In het begin werd er ook gevraagd of ik later geen homofiel zou worden. Dan zei ik: "Wat is dát nou weer?! Als mijn moeder in de sloot springt, moet ik dan ook in de sloot springen?!"' [Meer dan gewenst, p. 135]

Zijn kinderen van homo's of lesbo's net zo gelukkig als kinderen van hetero-ouders?

Ja. Tegenwoordig zijn er veel gezinnen die anders zijn dan de doorsnee: gescheiden ouders, nooit getrouwde ouders, oma's en zussen die oppassen, nieuwe partners, enzovoort. Ook kinderen van homoseksuele ouders kunnen te maken krijgen met vragen over hun gezin. Waarom hebben zij geen vader maar wel twee moeders? Of: waarom hebben zij geen moeder? Voor het kind zelf is dat niet gek: hij of zij is niet anders gewend. Voor de omgeving kan het soms wel gek zijn. In sommige gevallen kan dat tot vervelende reacties leiden.

Als ouders van hun kind houden, maakt het niet uit of ze man of vrouw zijn, hetero of homo. Kinderen van een homo- of lesbisch stel zijn nooit ongewenst, omdat de ouders heel bewust voor hen gekozen hebben, juist omdat ze niet vanzelf kinderen kunnen krijgen. Er zitten dus geen ongelukjes of nakomertjes bij. Ook met de opvoeding zijn homoseksuele ouders meestal heel bewust bezig. Bijvoorbeeld door andere mannen en vrouwen te betrekken bij de opvoeding, zodat hun kind zich ook kan identificeren met de andere sekse. Als er al iets zou zijn dat deze kinderen ongelukkig maakt, heeft dat eerder te maken met hoe de omgeving op hun familie reageert. Daarvoor onder andere bestaat er in Nederland een groep voor jongeren met een homo-ouder: Kwiebus, te bereiken via www.xs4all.nl.

Jermain (8 jaar): 'Op school ben ik, voor zover ik weet, de enige in zo'n situatie. Verder is het alleen maar vader en moeder. Er wordt nooit iets negatiefs over gezegd. Niemand zegt ooit dat het niet kan zoals ik geboren ben. Ik heb drie goede vrienden en die vinden het niet raar, die vinden het gewoon. Ik vind het ook gewoon. Ik ben op die manier geboren, ik weet niet anders. Ik vind het ook best leuk. Als er eentje weg is, heb ik altijd nog een vader over. Maar als je één vader hebt die weg is, dan heb je alleen nog een moeder. Of als je moeder weg is, dan heb je alleen nog je vader.' [Meer dan gewenst, p. 70]

Fieke (12 jaar): 'Soms vraag ik me wel eens af waarom ik niet een gewone moeder en een gewone vader heb die gewoon bij elkaar wonen. Maar als ik thuis ben en mijn moeder is aardig en haar vriendin is aardig en Odiel is aardig, dan vind ik het niet erg. Alleen als ze er op school over gaan praten, dan schaam ik me. Na de vakantie ga ik naar de middelbare school. Ik hoop dat er daar niemand over praat.' [Meer dan gewenst, p. 99]