1. Wat zijn soa?
2. Welke soa zijn er?
3. Hoe herken je soa?
4. Hoe krijg je soa?
5. Wat moet je doen als je een soa hebt?
6. Wat is hiv?
7. Wat is het verschil tussen hiv en aids?
8. Hoe kun je hiv oplopen?
9. Wat kun je doen als je hiv hebt?
10. Wat houdt de combinatietherapie in?

Wat zijn soa?

De afkorting soa staat voor 'seksueel overdraagbare aandoeningen', ook wel geslachtsziekten genoemd. Per jaar lopen in Nederland naar schatting ruim honderdduizend mensen (hetero's en homo's, mannen en vrouwen) soa op. De meest voorkomende soa zijn chlamydia, genitale wratten, herpes genitalis en gonorroe. De bekendste soa is hiv (zie vraag 84).

Soa worden overgedragen via sperma, bloed, vaginaal vocht en bij contact tussen slijmvliezen; slijmvliezen zitten onder andere in de mond, vagina, penis en anus. Door veilig te vrijen, kan een hiv-besmetting voorkomen worden en is de kans op andere soa kleiner, maar niet uitgesloten: de meeste soa kunnen ook op andere manieren overgebracht worden. Meer informatie over veilig vrijen vind je in de vraag 92 en vraag 93, of op www.safeseks.nl en homoseks. Voor alle vragen over soa kun je ook bellen naar de Aids Soa infolijn, tel. 0900-2042040 of naar de Schorer Helpdesk, tel. 020-6236565. Zie verder voor actuele soa-cijfers: www.rivm.nl.

Welke soa zijn er?

De meest voorkomende soa zijn chlamydia, genitale wratten, herpes genitalis en gonorroe. Er is een verschil tussen soa die je oploopt via een bacterie, zoals chlamydia, syfilis en gonorroe, en soa die veroorzaakt worden door een virus. Herpes, genitale wratten, hepatitis B en hiv/aids loop je op via een virus en zijn daarom ook moeilijker of helemaal niet te genezen.

Hoe herken je soa?

Soa kunnen een branderig gevoel bij het plassen geven. Of je krijgt zweertjes, wratjes of blaasjes rond of in de anus of mond. Het vervelende van soa is dat je heel vaak niets merkt. Het kan jaren duren voordat de eerste verschijnselen optreden. Bij chlamydia is dat bijvoorbeeld heel vervelend, met name voor vrouwen. Als ze niet weten dat ze het hebben en het ook niet laten behandelen, kunnen ze er op de lange termijn onvruchtbaar van worden. Het is dus belangrijk dat je je ook laat testen als je geen klachten hebt. Meer informatie kun je vinden op www.safeseks.nl en homoseks.

Hoe krijg je soa?

Je kunt hiv oplopen door onbeschermd contact tussen de penis, vagina en/of anus. Dus neuken zonder condoom is niet veilig, zowel voor een man en een vrouw als voor twee mannen. Bij neuken zonder condoom kunnen hiv en andere soa worden overgedragen. Pijpen zonder condoom is veilig voor hiv als je partner niet klaarkomt in de mond. Sperma in de mond betekent een risico op hiv-overdracht. Het likken van een vagina is veilig voor hiv, tenzij je sekspartner ongesteld is.

Ook andere soa kunnen door onbeschermd contact van de mond met de penis, vagina en anus worden overgedragen. Door onbeschermd pijpen, kontlikken en beffen kun je dus een soa oplopen. Ook als twee vrouwen hun vagina's tegen elkaar aan duwen, of als een vrouw eerst een andere vrouw en daarna zichzelf vingert, kan zij soa overdragen. Hetzelfde geldt voor twee mannen die eerst de ander en daarna zichzelf aftrekken. Je loopt dan de kans dat je via voorvocht, sperma en/of wondvocht op de penis of hand, de soa overbrengt.

Door veilig te vrijen, voorkom je dat je met hiv besmet wordt. De kans op andere soa wordt er kleiner door, maar niet uitgesloten: de meeste andere soa kunnen namelijk ook op andere manieren overgebracht worden.

Behalve door seks zijn soa ook overdraagbaar door vuile naalden en spuiten en onhygiënische tatoeage of piercing. Zwangere vrouwen kunnen een soa overbrengen op hun kind. Meer informatie is telefonisch te verkrijgen bij de Aids Soa infolijn, tel. 0900-2042040 of Switchboard, tel. 020-623 65 65 (ma-vrij 12.00-22.00, za/zo 16.00-20.00 uur). Ook kun je kijken op www.safeseks.nl, homoseks of www.sensoa.be.

Wat moet je doen als je een soa hebt?

Als je een soa hebt, kun je bij je huisarts terecht. Maar er zijn ook in soa gespecialiseerde poliklinieken. De mensen die daar werken, hebben veel ervaring in het herkennen van een soa. Bovendien kun je er anoniem geholpen worden. Deze poliklinieken vind je bij een aantal ggd's en ziekenhuizen in de grote steden. Voor een overzicht van ggd's in Nederland, zie: www.ggdnederland.nl.

Wat is hiv?

Hiv is het virus dat de ziekte aids veroorzaakt. Hiv is een afkorting van de Engelse aanduiding van het virus: 'Human Immunodeficiency Virus'.

Het hiv-virus breekt het menselijke afweersysteem af. Het lichaam van iemand die besmet is met hiv, wordt daardoor vatbaar voor allerlei infecties en bepaalde vormen van kanker, waartegen het zonder hiv wél bestand zou zijn. Wanneer je met het hiv-virus besmet bent, kun je dus allerlei ziektes oplopen omdat je afweersysteem niet meer goed functioneert. Maar iemand die besmet is met hiv, wordt niet meteen ziek. Het kan vele jaren duren voordat dat gebeurt (zie ook vraag 85).

Wat is het verschil tussen hiv en aids?

Hiv is het virus dat de ziekte aids veroorzaakt. In tegenstelling tot bijvoorbeeld het griepvirus kun je het hiv-virus oplopen zonder direct ziek te worden. Het kan wel tien jaar duren voordat je ernstige klachten krijgt. Daarom is hiv iets anders dan aids.

Iemand die het hiv-virus heeft opgelopen, wordt seropositief genoemd. Of iemand seropositief is, kun je niet zien. Maar hij of zij kan het virus wel doorgeven aan anderen, bijvoorbeeld door onveilig te vrijen. Daarom is het altijd belangrijk om veilig te vrijen. Door middel van een test kan vastgesteld worden of iemand besmet is met het hiv-virus (zie ook vraag 87).

Pas jaren na besmetting met hiv tast het virus het afweersysteem aan en wordt iemand echt ziek: dan krijgt hij of zij de ziekte aids. Aids is een ernstige ziekte die niet te genezen is. Tegenwoordig bestaan er gelukkig medicijnen waarmee lange tijd voorkomen kan worden dat mensen met hiv aids krijgen. Genezing is echter niet mogelijk (zie ook vraag 89).

Het woord aids is een afkorting van Acquired Immune Deficiency Syndrome. 'Acquired' betekent dat je de ziekte tijdens je leven kunt oplopen. Het is dus geen erfelijke ziekte. 'Immune' slaat op immuniteit van het afweersysteem; het natuurlijke systeem in het lichaam dat je beschermt tegen ziekten veroorzaakt door bijvoorbeeld bacteriën, virussen en schimmels, wordt immuun. 'Deficiency' betekent tekort ofwel een verminderde functie. 'Syndrome' betekent syndroom, ofwel de gezamenlijke verschijnselen van een bepaalde ziekte. Al met al staat aids voor een ziekte waarbij het afweersysteem van de mens niet meer goed functioneert. Meer informatie is te verkrijgen bij de Aids Soa infolijn, tel. 0900-2042040, op www.safeseks.nl, www.aidsfonds.nl, www.hivnet.org of www.sensoa.be.

Hoe kun je hiv oplopen?

Hiv kan overgedragen worden door onveilig seksueel contact. De kans op besmetting met hiv is het grootst bij vaginaal en anaal (met een penis) neuken zonder condoom of onvoldoende bescherming tijdens het neuken (afgegleden of gescheurd condoom). Ook als er sperma of menstruatiebloed in de mond komt, is er een risico op hiv-besmetting. Verder kan hiv overgedragen worden door het gebruik van eerder gebruikte naalden en spuiten (bij drugsgebruik), van moeder op kind wanneer de moeder besmet is met het hiv-virus, of bij het gebruik van onveilige bloedproducten of bloedtransfusies met hiv-besmet bloed.

Wanneer iemand met hiv besmet is, bevatten bloed en sperma het virus. In vaginaal vocht en voorvocht is deze concentratie lager, maar ook door dit vocht kan het virus overgedragen worden. In andere lichaamsvochten zoals speeksel, zweet, traanvocht, urine en ontlasting kan het virus wel aanwezig zijn maar is de concentratie te laag om een infectie te kunnen veroorzaken. Speeksel, zweet, traanvocht, urine en ontlasting zijn alleen gevaarlijk als er zichtbaar bloed in zit, en er een kans is dat dit rechtstreeks in de bloedbaan van de ander terecht kan komen. Als je andere soa hebt, kun je gemakkelijker geïnfecteerd raken met hiv. Ook vergroot een soa de kans dat je hiv overdraagt.

Iedereen die onveilig vrijt, loopt risico op een infectie met hiv. Bij seksuele contacten met mensen uit groepen waaronder aids veel voorkomt, is het risico op besmetting groter. Dit zijn bijvoorbeeld mensen die drugs spuiten, mannen met wisselende homoseksuele contacten en mensen die afkomstig zijn uit gebieden waar aids veel voorkomt. Het probleem is dat niet aan iemand te zien is of hij of zij tot één van deze groepen behoort. En lang niet iedereen weet of hij of zij seropositief is. Ook dat is niet te zien. Dit betekent dus dat je jezelf het best beschermt tegen deze zeer ernstige ziekte door veilig te vrijen.

Wat kun je doen als je hiv hebt?

ls uit een hiv-test blijkt dat iemand het hiv-virus in zijn of haar lichaam heeft en dus seropositief is, kan hij of zij ervoor kiezen om met medicatie te beginnen. De huidige medicijnen kunnen de effecten van hiv langdurig onderdrukken. De medicijnen werken het beste als er op tijd mee begonnen wordt. Wanneer dat moment precies is, verschilt per persoon. Voor meer informatie over medicijnen, zie vraag 89. Wanneer iemand besmet is, kan hij of zij dat maar beter weten. Niet testen en wachten totdat je ziek wordt, kan betekenen dat je te laat met medicatie begint. Het lichaam kan dan al blijvende schade opgelopen hebben door het virus.

Wat houdt de combinatietherapie in?

Sinds 1995 bestaan er medicijnen waarmee mensen met hiv behandeld kunnen worden. Behandeling van een hiv-infectie bestaat tegenwoordig meestal uit een combinatie van drie hiv-remmers, ook wel de combinatietherapie genoemd. In veel gevallen weet deze therapie de vermenigvuldiging van het virus in te dammen en het ziekteproces te vertragen. De combinatietherapie heeft veel nadelen: de therapie is zwaar en mensen hebben vaak last van (ernstige) bijwerkingen van de medicijnen.

Ook is het moeilijk om de therapie consequent vol te houden. Je moet voor de rest van je leven medicijnen innemen, vaak meerdere keren per dag. Sommige pillen moeten op de nuchtere maag worden geslikt, terwijl andere juist bij de maaltijd ingenomen moeten worden. Dat betekent dat iemand heel regelmatig moet leven. En als het niet dag in dag uit gebeurt, telkens op precies de juiste tijd­stippen, loop je grote kans dat de medicijnen niet meer werken. Het virus kan dan resistent (ongevoelig) worden voor de medicijnen.